Vooruitgang

Elke ochtend wanneer ik mijn jongste zoon naar de crèche breng, fiets ik langs het prachtige Muiderslot. Vandaag doemt het oranje verlichte kasteel magisch op uit de mistige weilanden. Op 25 november startte Orange the World, de campagne die wereldwijd aandacht vraagt voor geweld tegen vrouwen en meisjes. Het is drie maanden na de dood van Lisa, en ik denk er nog vaak aan terug. Vooral aan mijn eerste gedachte toen ik het nieuws hoorde: “Een meisje van zeventien, ’s nachts alleen op de fiets naar huis! Dat zou ik als ouder nooit toestaan.”

Meteen daarop volgde schaamte. Hoe kon ik dat denken? Waarom zou Lisa niet alleen op straat mogen zijn? Waarom richtten mijn gedachten zich op de keuzes van haar ouders, en niet op de dader? Die automatische reflex zegt iets over mij, maar ook over de maatschappij waarin meisjes en vrouwen níet altijd veilig thuiskomen.

“Wij eisen de nacht op,” schreef Nienke ’s Gravemade. De kracht van die zin schuilt in de pijnlijke realiteit erachter: alles wat de nacht níet zou moeten zijn – gevaarlijk, bedreigend, een slachtveld – is voor veel vrouwen dagelijkse werkelijkheid. Het treft recht in het hart, omdat het zo herkenbaar en zo volstrekt onacceptabel is.

Lisa’s dood veroorzaakte een schokgolf door onze samenleving. Ze zette ook veel mannen aan het denken over wat het betekent om man te zijn in een tijd van veranderende normen en verwachtingen. Ik sprak erover met Juliët Boogaard van NRC, over begrippen als manshaming en toxic femininity. De vraag rees of de roep om verandering bij sommige mannen niet leidt tot vervreemding: mannen die toch al worstelen met veranderende genderrollen zouden zich nog verder kunnen terugtrekken uit het maatschappelijk gesprek.

Hoewel dat risico reëel is, ben ik toch vooral hoopvol. Ik zie een steeds grotere groep mannen die wél bereid is te reflecteren, te luisteren en te leren. Discussie is noodzakelijk om beweging te creëren. Vooruitgang gaat langzaam, maar begint met openheid, dialoog en uiteindelijk beter wederzijds begrip.

Waar komen dat onbegrip en het gevoel van vervreemding vandaan? In zijn prachtige boek Anders beschrijft primatoloog Frans de Waal (†) hoe bepaalde gedragsverschillen tussen mannen en vrouwen evolutionaire wortels hebben. Voor primatenvrouwtjes (de mens incluis) is seks riskanter: zwangerschap en bevalling brengen gevaar en kosten tijd en energie, net als het zogen van een baby. Hierdoor zijn vrouwen over het algemeen voorzichtiger met seks en ook kieskeuriger wat partnerkeuze betreft. Overigens, De Waal benadruk dat zulke verschillen niets afdoen aan gelijkwaardigheid.

Ook is het belangrijk te erkennen dat de indeling man-vrouw niet strikt binair is, en dat sekse en gender verschillende concepten zijn. Maar vooral moeten we begrijpen hoe biologische en evolutionaire drijfveren onze perceptie kleuren en gedrag beïnvloeden. Ze voeden in- en outgroupdenken, stereotypen, bias, discriminatie, dehumanisatie – en wanneer dit niet tijdig wordt bevraagd en begrensd: verschrikkelijke daden. We zijn geen slaaf van onze evolutie. We beschikken – vrouwen én mannen – over een grote prefrontale cortex, het hersengebied voor reflectie, impulscontrole en moreel besef. Hoe bewuster we worden van onze eigen biases en reflexen, hoe beter we ze kunnen overstijgen.

Diversiteit vraagt om erkenning, nuance en respect – niet om vereenvoudiging of ontkenning. Juist daarom moeten we het gesprek blijven voeren, ook – of misschien juist – met mensen die anders denken over de zorgwekkend hoge cijfers rond geweld tegen vrouwen in Nederland. Een goed gesprek vraagt nieuwsgierigheid en openheid, zonder direct oordeel. Alleen in zo’n veilige ruimte kunnen standpunten verschuiven, inzichten groeien en echte verandering ontstaan.

Vooruitgang begint bij bewustwording, respect en dialoog. Alleen dan kunnen we een samenleving creëren waarin een meisje van zeventien ’s nachts veilig naar huis kan fietsen – zonder angst, zonder twijfel, en zonder dat haar ouders zich zorgen hoeven te maken. Een samenleving waarin veiligheid geen privilege is maar een vanzelfsprekendheid. Een samenleving die de nacht teruggeeft aan iedereen.

Photo credit : Ad Thiry