In gesprek met vier generaties

Op mijn bureau staat een foto, gemaakt op Raaf’s eerste verjaardag vier jaar geleden. Er staan vier generaties op, bestaande uit mijn drie overgrootouders, mijn ouders en ik met Raaf, de laatste van een generatie die inmiddels een broertje rijker is. Een hechte familie, maar wat een verschillen tussen de generaties!

Na het overlijden van mijn opa’s en oma’s bleek pas hoeveel we niet van hen wisten. Over talloze dingen werd gezwegen, met name over dingen die er eigenlijk heel erg toe doen. Liefde, verlies, schaamte, keuzes, angsten. Hadden we het hen nog maar kunnen vragen, dachten mijn moeder en ik vaak.

Mijn ouders zijn echte baby-boomers, een generatie bestaande uit harde werkers met respect voor hiërarchie die gaan voor zekerheid en stabiliteit. Niet zeuren en gaan met de banaan! Ik behoor tot Gen X, een generatie gevormd door onzekerheid en de komst van de computer. Vergeleken met onze ouders hebben “wij” over het algemeen een meer onafhankelijke, sceptische en pragmatische mindset. Taboe’s zijn er om doorbroken te worden en tradities zijn niet heilig. Mijn kinderen groeien op in een tijd van AI en technologische innovatie. Hoe zullen klimaatverandering, de energie-en grondstoffenstransite, globalisering en geopolitiek hun vormen? Raaf werd middenin de lockdown geboren. Hoeveel pandemieën zal hij nog mee gaan maken?

Elke generatie heeft zijn eigen Umwelt: een unieke leefwereld die bepaalt hoe je denkt, voelt en handelt. Wat generaties met elkaar gemeen hebben, is dat ze zich afzetten tegen de generatie erboven en met argwaan kijken naar de generatie eronder. Tegelijk maakt ieder individu zijn eigen ontwikkeling door. Iedereen is ooit kind geweest en de meesten van ons worden ook oud. Ouder worden gaat vaak gepaard met verlies: van gezondheid, status, autonomie. In onze samenleving proberen we ouderdom liever weg te botoxen dan haar te omarmen.

Er zijn duidelijke verschillen tussen jong en oud. Onderzoek laat zien dat kinderen gemiddeld zo’n tweehonderd vragen per dag stellen. Volwassenen slechts dertig. Kinderen maken zich niet druk over wat anderen van hun vragen vinden. Ze verwonderen zich onbevangen over alles wat ze niet begrijpen en spreken dat zonder oordeel uit. “Mama, waarom heb jij strepen? Ben je boos?” vroeg mijn zoontje eens. “Nee, dat zijn rimpels. Sommige mensen hebben dat”. [Au.]

Net als de meeste kinderen is hij nieuwsgierig naar de wereld en intrinsiek gemotiveerd om haar te begrijpen. Vooral de grote onderwerpen: de ruimte, de dood – en waarom Sinterklaas dan niet doodgaat –, mensen die op straat slapen, emoties en dinosaurussen.

Maar naast de openheid en nieuwsgierigheid van kinderen hebben ouderen ook veel te bieden. Levenservaring, bijvoorbeeld. Het vermogen om dingen in perspectief te plaatsen en te relativeren. Bedachtzaamheid. Geduld. Ze hoeven niet meer te bewijzen wie ze zijn of wat ze kunnen. Ze weten dat het leven zelden rechtlijnig verloopt. En misschien wel het meest waardevolle in deze tijd: ze hebben tijd. Tijd om te luisteren. Tijd om verhalen te vertellen. Tijd om aanwezig te zijn.

In eerdere generaties was het heel gebruikelijk dat jong en oud samenleefden. Grootouders en overgrootouders maakten deel uit van het huishouden, pasten op kinderen en droegen bij aan het dagelijks leven. In het Westen is dat grotendeels verdwenen. Kinderen gaan naar de crèche, ouderen naar het verzorgingshuis. We leven gesegregeerd, waardoor kansen om van elkaar te leren steeds schaarser worden. In veel niet-westerse culturen bestaat die intergenerationele uitwisseling nog wel. Daar zie je vaak meer respect voor ouderen en minder eenzaamheid, een probleem dat in Nederland onder ouderen schrijnend groot is.

Misschien zouden we daarom wat meer open mogen staan voor andere generaties. Elk van hen is gevormd door zijn eigen omstandigheden en heeft iets te brengen. We hoeven niet dezelfde taal te spreken, zolang we bereid zijn naar elkaar te luisteren. Want tussen die vier generaties op mijn bureau ligt geen kloof, maar een gesprek dat nog steeds gevoerd kan worden.

Photo credit: Abubakar Mamman